De wereld om ons heen verandert razendsnel. De oorlog in Oekraïne laat zien dat afschrikking allang niet meer alleen draait om zware wapensystemen, maar juist om snelheid, schaal en innovatie. Toch is het Nederlandse defensie-inkoopproces nog ingericht op een tijdperk zonder urgentie. Procedures zijn traag en de samenwerking met innovatieve bedrijven blijft achter. Dat is onhoudbaar.
Nederland moet daarom sneller en steviger investeren in een moderne krijgsmacht.
Relatief goedkope, slimme en schaalbare technologie kan vandaag het verschil maken op het slagveld. Maar dan moet je het wel snel kunnen inkopen en opschalen. Nederland moet daarom sneller en steviger investeren in een moderne krijgsmacht die is voorbereid op grootschalige conflicten én hybride dreigingen dichter bij huis. Dat vraagt om meer dan een paar complexe systemen. Het vraagt om een robuuste industriële basis die in korte tijd grote volumes kan leveren, van drones tot stoorzenders en sensoren.
Tegelijkertijd komt er een ongekende investeringsgolf op gang. Europa zet stevig in op defensie, innovatie en strategische autonomie. Dat biedt kansen voor Nederland, juist voor het midden- en kleinbedrijf. Maar alleen als Nederlandse bedrijven daadwerkelijk kunnen meedoen.
En daar gaat het mis.
Ons huidige aanbestedingskader voor defensie is te log en te voorzichtig. Natuurlijk moet er zorgvuldig met publiek geld worden omgegaan. Maar we kunnen niet blijven doen alsof de wereld van tien jaar geleden nog bestaat. Doorslaan in controle leidt tot vertraging, en vertraging ondermijnt onze veiligheid. De Rekenkamer kijkt begrijpelijkerwijs naar rechtmatigheid en verantwoording achteraf, dat is goed. En de problemen die zij noemen, moeten we ook z.s.m. oplossen. Dat doet het kabinet ook. De vraag is echter wel in deze tijd, moeten we de regels niet aanpassen? Zou het niet vaker moeten zijn: was dit snel en effectief genoeg, gezien de tijd waarin we leven?
Het is tijd om keuzes te maken. Minder bureaucratie. Meer tempo. Meer samenwerking in internationale coalities en meer ruimte voor publiek-private samenwerking. En ja, ook het benutten van uitzonderingen op Europese aanbestedingsregels waar nationale veiligheid daarom vraagt. Die ruimte is er, maar we gebruiken die te weinig.
De geopolitieke realiteit wacht niet op onze procedures.
Andere landen laten zien dat het anders kan. Frankrijk koopt een groot deel van zijn defensiematerieel in eigen land en zet actief in op de versterking van de nationale industrie, binnen de ruimte die Europese aanbestedingsregels bieden. We moeten durven afscheid nemen van de reflex om het braafste jongetje van de klas te willen zijn. Welke regels helpen echt, en welke vertragen vooral? En hoe zorgen we dat innovatieve mkb-bedrijven niet afhaken voordat ze überhaupt kunnen meedoen? Defensie moet niet alleen groeien in omvang, maar ook in slagkracht.
De geopolitieke realiteit wacht niet op onze procedures. Als we onze veiligheid serieus nemen, moeten we stoppen met inkopen alsof we nog in vredestijd leven.
