De strijd tegen netcongestie

Het volle stroomnet zet ons land op slot. Of je nu een ondernemer bent die wil uitbreiden of verduurzamen, een bestuurder die een nieuwe woonwijk moet bouwen, of thuis een zwaardere aansluiting nodig hebt: je loopt tegen dezelfde muur aan. Er is geen ruimte op het net.

Bij de regionale netbeheerders staan ruim 15.000 aanvragen op de wachtlijst. De Autoriteit Consument & Markt becijferde dat dit de samenleving tussen de 10 en 40 miljard euro per jaar kost aan gemiste economische groei en vertraagde projecten. Voor een partij van doeners en ondernemers is dat onacceptabel. Wat de VVD betreft is de ambitie dan ook helder: die wachtlijst moet in 2030 richting nul.

Een eerste stap: de nieuwe Crisiswet netcongestie

Het roer moet om. Het is daarom goed dat het kabinet, zoals in het coalitieakkoord is afgesproken, nieuwe crisiswetgeving heeft aangekondigd. Er worden daarin drie belangrijke knelpunten aangepakt:

1. Snellere vergunningverlening: een deel van de verplichte vergunningen voor de bouw of uitbreiding van hoogspanningsstations wordt geschrapt. En binnenkort wordt de uitbreiding van het stroomnet vrijgesteld van stikstofvergunningen, daarvoor is succesvol gepleit in Europa door het kabinet en VVD Europarlementariërs.
2. Kortere beroepsprocedures: doorlooptijden bij de rechter worden verkort en een bezwaar wordt in één keer behandeld, direct door de hoogste rechter.
3. Flexibeler gebruik van het net: het kabinet maakt meer flexibiliteit mogelijk en zet een deel van de beschikbare reservecapaciteit op het net.

Dit zijn noodzakelijke maatregelen waar we vanuit de VVD hard op hebben aangedrongen. Maar hiermee zijn we er niet. De komende jaren moet er enorm worden geïnvesteerd in ons elektriciteitsnet. Wachten tot de laatste kabel in de grond ligt is geen optie.

Wat de VVD betreft is het aangekondigde pakket dan ook nog niet voldoende. Tijdens de begrotingsbehandeling van Klimaat en Groene Groei heb ik namens de VVD ingezet op drie concrete punten.

1. Laat het mkb niet tussen wal en schip vallen

In de huidige aanpak gaat vrijwel alle aandacht van overheden en netbeheerders uit naar de allergrootste projecten: aansluitingen voor defensie, vitale publieke voorzieningen, grote woningbouwlocaties en grotere bedrijven. Dat is begrijpelijk, maar het gevolg is dat het midden- en kleinbedrijf tussen wal en schip valt. Duizenden mkb-ondernemers zijn te groot voor een standaard huisaansluiting, maar te klein om met voorrang aan tafel te zitten bij de netbeheerder. Zij krijgen een brief van afwijzing en komen op de wachtlijst. En daarmee gaat de uitbreiding of verduurzaming van de baan. Dat is ontzettend zonde, want er zijn talloze slimme oplossingen waarmee bedrijven veel meer waarde uit hun bestaande aansluiting kunnen halen. Dat kan van slim energiemanagement tot aan energiehubs. Daarom moet het kabinet wat mij betreft geld vrij maken om oplossingen voor het mkb te standaardiseren en landelijk uit te rollen.

2. Maak een einde aan het problemen rondom datadelen

Wie een probleem wil oplossen, moet weten waar het probleem zit. Oplossingen beginnen bij data. Toch hoor ik van élke VVD bestuurder in het land dezelfde frustratie: data wordt of mag niet gedeeld worden. Gemeenten en provincies willen dolgraag met netbeheerders en ondernemers om tafel om op bedrijventerreinen slimme energiehubs op te zetten, zodat bedrijven elkaars restcapaciteit op het net kunnen benutten. Maar vaak lopen ze vast door vrees en juridische blokkades rondom privacywetgeving, de Mededingingswet en het ontbreken van een duidelijke bevoegdheid in de Energiewet.

We zitten midden in een crisis; dan kunnen we het ons niet veroorloven dat overheden en netbeheerders geblinddoekt samenwerken. Ik heb het kabinet daarom opgeroepen om als onderdeel van het crisiswetgevingspakket zo snel als mogelijk een wettelijke grondslag te creëren, zodat netbeheerders, lokale overheden en betrokken partijen de noodzakelijke data over netcapaciteit en energiebehoefte met elkaar kunnen delen.

3. Breng vraag en aanbod samen met kleine kerncentrales (SMR’s en AMR’s)

Tot slot moeten we voor de langere termijn veel slimmer nadenken over hoe we ons energiesysteem inrichten. Op dit moment wekken we stroom vaak op aan de ene kant van het land (of ver op zee), om die vervolgens via volle hoogspanningskabels naar bedrijven aan de andere kant van het land te transporteren. Alles wat we níét over grote afstand hoeven te vervoeren, bespaart aan netinvesteringen en houdt de energierekening voor huishoudens en bedrijven betaalbaar.

We moeten vraag en aanbod van elektriciteit dus veel dichter bij elkaar brengen. En precies daar ligt een kans voor kernenergie, via Small Modular Reactors (SMR’s) en de nieuwste generatie Advanced Modular Reactors (AMR’s). Deze modulaire kerncentrales kunnen lokaal en decentraal een constante stroom van schone, betrouwbare energie leveren. En dat kan naast industriële clusters, datacenters of grote bedrijventerreinen, zonder het landelijke hoofdnet te belasten. Bovendien zijn er grote economische kansen voor Nederlandse koplopers als Allseas en Thorizon, waarvoor we in deze begroting 200 miljoen euro aan steun hebben vrijgespeeld.

Het proces om locaties te kiezen voor de twee grote kerncentrales heeft jaren geduurd; diezelfde stroperigheid moeten we bij SMR’s en AMR’s absoluut voorkomen, anders staan we straks wereldwijd achteraan in de wachtrij bij fabrikanten. Gelukkig zien we dat veel lokale en provinciale VVD’ers het voortouw nemen. Zo is de gemeente Neder-Betuwe in Gelderland groot voorstander van de komst van een SMR en wil het college eind van dit jaar een locatie aanwijzen. En hoewel het in Borssele in Zeeland de grote kerncentrales niet inpasbaar waren, ligt daar wel alle kennis en infrastructuur, en is het een perfecte vestigingsplek voor bijvoorbeeld een eerste AMR.

Ik heb het kabinet daarom opgeroepen om dit met beide handen aan te grijpen: wijs samen met welwillende provincies vóór eind 2027 ten minste twee concrete locaties aan voor SMR’s, en breng samen met de provincie Zeeland in kaart hoe we in Borssele zo snel mogelijk een AMR kunnen realiseren.

De schouders eronder

Netcongestie is een serieuze crisis. Maar wij leggen ons daar niet bij neer. In de Tweede Kamer, in de provincies en in de gemeenten werkt de VVD elke dag keihard om Nederland weer van het slot te halen, zodat er weer ruimte komt op het net en ons land vooruit kan.