Het opiniestuk van Maren Laterveer in NRC van afgelopen weekend (18/19 juli) zette aan tot nadenken. We herkennen veel in haar analyse, maar verschillen fundamenteel van mening over de conclusie. Daarom deze reactie van LVN, over economische zelfstandigheid, keuzevrijheid en de volgende stap in emancipatie. Alle leden die meedachten om deze tekst aan te scherpen, super bedankt!
———————————————————————————————————————————————————————————–
Maren Laterveer bewijst het feministische debat een dienst. Ze rekent af met het idee dat emancipatie vooral een kwestie is van vrouwen die betere keuzes moeten maken: meer werken, beter onderhandelen, minder ‘deeltijdprinsesje’ zijn. Alsof vrouwen maar wat harder hun best hoeven te doen en de ongelijkheid vanzelf verdwijnt.
Daar heeft ze gelijk in. Keuzes ontstaan niet in een vacuüm. Verwachtingen over moederschap en zorg, financiële afhankelijkheid, schoonheidsidealen en geweld tegen vrouwen bepalen mede hoeveel vrijheid vrouwen werkelijk hebben.
Waar wij haar niet volgen, is haar conclusie. Volgens Maren zijn kapitalisme en patriarchaat zo met elkaar verbonden dat werkelijke gelijkheid onmogelijk is zolang het kapitalistische systeem blijft bestaan. Dat is een forse en onnavolgbare gedachtesprong.
Ongelijkheid bestond al vóór het kapitalisme
De geschiedenis laat iets anders zien. De achtergestelde positie van vrouwen begon niet met het kapitalisme en verdween ook niet waar het kapitalisme werd afgeschaft. Onder feodale stelsels hadden vrouwen nauwelijks zelfstandige rechten. In communistische regimes bleef de staat diep ingrijpen in hun leven. En in theocratische samenlevingen, zoals onder de Taliban, zijn vrouwen vrijwel uitgesloten van onderwijs, werk en het openbare leven. Het patriarchaat blijkt dus uitstekend te kunnen bestaan zonder vrije markten. Waarom zou het omgekeerde dan niet ook kunnen?
Een markteconomie kan ongelijkheid overnemen en versterken. Maar daaruit volgt niet dat zij die ongelijkheid nodig heeft om te bestaan.
Een economie groeit juist wanneer iedereen hun talenten kan ontwikkelen en inzetten. Economische zelfstandigheid is geen bedreiging voor een vrije markt, maar een van haar grootste krachten.
Een eigen inkomen is bovendien veel meer dan geld. Het is kunnen vertrekken uit een relatie die niet goed is voor jezelf (en de kinderen). Zelf een huis kunnen kopen. Een onderneming beginnen. Vermogen opbouwen. Je toekomst bepalen zonder afhankelijk te zijn van de portemonnee en keuzes van een ander.
Financiële onafhankelijkheid is niet de hele definitie van vrijheid. Maar het is wel degelijk de deur ernaartoe. Daarom draait het echte debat niet om kapitalisme tegenover feminisme. Het draait om vrijheid. Hoe zorgen we ervoor dat vrouwen niet alleen op papier vrij zijn, maar hun leven ook daadwerkelijk zelf kunnen vormgeven?
Vrijheid vraagt om verandering van iedereen
Dat vraagt meer dan vrouwen vertellen dat ze het anders moeten doen. De overheid moet barrières wegnemen die economische zelfstandigheid belemmeren. Talent moet eerlijk beloond en gelijke kansen moeten er voor iedereen zijn. En mannen horen niet aan de zijlijn van dit debat, maar er middenin. Gelijke vrijheid voor vrouwen vraagt óók om mannen die een gelijkwaardig aandeel nemen in zorg, huishouden, samenwerking en ouderschap. Emancipatie is geen vrouwenproject, maar een gezamenlijke opdracht.
Tegelijkertijd mag emancipatie zelf geen nieuw keurslijf worden. Niet iedere vrouw hoeft CEO of ondernemer te worden om zich als geëmancipeerd te beschouwen. En een vrouw die wél veel wil werken, moet niet hoeven kiezen tussen ambitie en haar gezin. Dat hoeven mannelijke ondernemers immers ook niet. De gedachte dat die twee elkaar uitsluiten, is misschien wel een van de hardnekkigste erfenissen van het patriarchaat. Een vrouw die bewust meer tijd met haar kinderen doorbrengt, is niet per definitie een betere ouder. En een vrouwelijke CEO niet per definitie een slechtere.
De maatstaf is niet welke keuze een vrouw maakt, maar hoeveel werkelijke vrijheid zij heeft om die keuze te maken. Juist daarom zijn wij optimistisch. Aletta Jacobs moest toestemming vragen om te mogen studeren. Ruim een eeuw later bereikte Neelie Kroes de top van politiek en bedrijfsleven. Dat laat zien hoeveel er kan veranderen wanneer vrouwen toegang hebben tot onderwijs, betaald werk, eigendom en ondernemerschap.
Verder kijken vanaf de schouders van feministen
Maren roept ons op om op de schouders van eerdere feministen te gaan staan. Graag. Maar wie op schouders staat, hoort verder te kunnen kijken. Niet naar één juiste manier om vrouw te zijn. Wel naar een samenleving waarin iederéen kan bepalen wat zij met haar talent, haar tijd en haar leven wil doen. En waarin zij altijd de (economische) vrijheid heeft om die eigen keuzes te kunnen dragen.
Dat is de volgende stap in emancipatie: niet vrouwen vertellen welke keuze hen vrij maakt, maar ervoor zorgen dat zij werkelijk vrij zijn om te kiezen.
Dank aan alle leden die in onze WhatsApp Ledenchat over dit onderwerp hebben meegedacht.
———————————————————————————————————————————————————————————–
Delen we de volgende keer jouw visie?
Heb jij ideeën over hoe we vrouwen meer kansen geven om financieel zelfstandig te zijn, te ondernemen en hun talenten volop te benutten? Sluit je dan aan bij de themacommissie Economische vrijheid & gelijkwaardigheid. Jouw ervaring, kennis en ideeën zijn van harte welkom.
Ook onze andere themacommissies staan open voor nieuwe denkers en doeners. Werk je aan AI, schrijf je beleid, ben je ondernemer in tech of heb je ideeën over de digitale samenleving van morgen? Dan is Digital & Tech iets voor jou. Samen bouwen we aan technologie die werkt voor iedereen.
Wil jij bijdragen aan een samenleving waarin vrouwen veilig zijn, op straat en online? Sluit je dan aan bij Dorle en de themacommissie Vrouwenveiligheid. Ook de commissies Vrouwengezondheid, Vrouwenrechten en Leiderschap & participatie is ruimte voor nieuwe inzichten en talent. Laat je stem horen en laat je talent zien en bouw mee aan een nog sterker Nederland!
