Witte rook is een uitdrukking die in figuurlijke zin wordt gebruikt in de politiek om aan te geven dat er een belangrijke beslissing of akkoord is bereikt, vaak na lang wachten of onderhandelen. Maar soms ook razendsnel.
Het is oorspronkelijk een signaal uit het Vaticaan dat een nieuwe paus is gekozen. Dat lijkt een eeuwenoude traditie, maar die is pas ontstaan in de twintigste eeuw, tijdens het conclaaf van 1914. De media houden de kleur van de rook boven de Sixtijnse Kapel in Rome tijdens het pauselijk conclaaf altijd nauwlettend in de gaten, waardoor wereldwijd veel mensen snel op de hoogte zijn wanneer de rook wit kleurt en er een nieuwe paus gekozen is.
Het is mogelijk dat het conclaaf van korte duur is en er al snel witte rook uit de schoorsteen van de kapel komt. Dit gebeurde vorig jaar toen de huidige paus Leo XIV al na twee dagen werd gekozen. Maar na het overlijden van paus Clemens IV in 1268 duurde het bijna drie jaar voordat er een nieuwe paus gekozen werd.
Ook de formatie van een college in de lokale politiek kan langer of korter duren. Er leiden namelijk vele wegen naar Rome – om even in dezelfde beeldspraak te blijven. Er is geen vastomlijnd proces dat gevolgd moet worden. Er moet slechts overeenstemming komen bij een meerderheid van de nieuwe gemeenteraad.
Landsmeerse formatie in perspectief
We gaan een stapje terug in de tijd. De gemeente Landsmeer werkt eigenlijk al drie bestuursperiodes lang met zogeheten ‘brede raadsakkoorden’, met een korte onderbreking van een half jaar aan het begin van de vorige periode (van juli 2022 tot januari 2023). In 2014 was dit best bijzonder, want raadsakkoorden waren nieuw. Minder dan 20 gemeenten werkten destijds met wat ze zelf een raadsakkoord noemden. Een aanleiding was er toen wel: de bestuurscrisis van 2012, die de raad had verscheurd.
In zowel 2014 en 2018 ging het sluiten van een akkoord razendsnel. In 2014 duurde het 36 dagen na de gemeenteraadsverkiezingen totdat de raad een raadsprogramma vaststelde; in 2018 één dag korter. In beide gevallen ging het om een akkoord op hoofdlijnen, waarin ook iets werd gesteld over de gewenste bestuursstijl. In beide gevallen tekenden, op één partij na, alle partijen voor het akkoord. In 2014 haakte Positief Landsmeer af, in 2018 de PvdA.
In 2018 volgde daarna de collegevorming en werden een maand later op 22 mei de nieuwe wethouders benoemd. In 2014 was bij ondertekening van het raadsakkoord de formatie al volledig afgerond: de wethouders werden op 24 april benoemd; dezelfde dag dat het raadsakkoord definitief werd vastgesteld!
Na de verkiezingen van 2022 duurde het vier maanden voordat vlak voor de zomervakantie het coalitieprogramma werd gepresenteerd en wethouders voorgedragen en benoemd werden. Het was geen breed gedragen raadsakkoord op hoofdlijnen, maar een gedetailleerd coalitie-akkoord van vier van de zeven partijen in de raad. D66, VVD en PvdA belandden in de oppositie.
Zes maanden na aantreden viel de coalitie uit elkaar en moest er opnieuw geformeerd worden. Op Valentijnsdag in 2023 sloot een meerderheid van partijen een akkoord op hoofdlijnen met een bijbehorende raadsagenda. Weer een breed akkoord op hoofdlijnen! Ruim een maand later werd het nieuwe college benoemd. Opmerkelijk detail is dat dit college net als in de vorige bestuursperiodes een minderheidscollege was. Dat wil zeggen: de politieke partijen van de benoemde wethouders hadden opgeteld geen meerderheid in de raad. Een beetje vergelijkbaar dus met het huidige minderheidskabinet.
Weer een breed raadsakkoord?
Afgaande op de signalen in de lokale media en de wandelgangen én met een klein beetje inside informatie, zal het naar onze verwachting niet lang meer duren voordat er ‘witte rook’ is voor opnieuw een breed gedragen raadsakkoord; dit keer op initiatief van Lokaal Landsmeer. Hoeveel partijen hun handtekening eronder zetten? Dat blijft nog even spannend. Het ‘record’ van 2018 wordt niet meer gebroken, maar het zou wederom relatief snel zijn.
En dat is fijn, want zo’n akkoord vormt een goede basis voor een nieuw college en – hopelijk – weer een periode van stabiel gemeentebestuur. Hoe lang het nog duurt voordat dat nieuwe college er zit, dat is de vraag. Sneller dan in 2014 kan niet meer, maar wellicht dat we in de buurt van 2018 kunnen komen?
Houd de spreekwoordelijke schoorsteen van het gemeentehuis de komende dagen/weken dus goed in de gaten…
