{"id":291,"date":"2026-06-23T12:39:58","date_gmt":"2026-06-23T10:39:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/?post_type=news&p=291"},"modified":"2026-06-23T12:48:07","modified_gmt":"2026-06-23T10:48:07","slug":"de-krachtige-rechtsstaat","status":"publish","type":"news","link":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/nieuws\/de-krachtige-rechtsstaat\/","title":{"rendered":"De krachtige rechtsstaat"},"content":{"rendered":"\n
\n\t
\n\t\t

Op 30 mei organiseerde het Thematisch Netwerk Justitie & Veiligheid en de Liberale Vrijheidsagenda een bijeenkomst over de kwetsbare rechtstaat. Inleiders waren Ulysse Ellian (VVD-Tweede Kamerlid), Koen de Meulder (rechter), Allard van Altena (Officier van Justitie) en Maurits Richtert (gerechtsjurist). Daarnaast waren er volop vragen uit een zaal vol betrokkenen.<\/p>\n

De scheiding der machten<\/u><\/p>\n

De aftrap was voor Montesquieu; hij had het niet over de scheiding der machten, maar over de spreiding der machten. Dit betekent dat de macht niet geconcentreerd zit op \u00e9\u00e9n plek, maar het betekent ook dat er normaal contact tussen de machten mogelijk is. Het is zelfs heel gezond als dit gebeurt. De rechtsstaat steunt immers op het feit dat alles steunt op een basis die is vastgelegd in wetten en grondrechten voor iedere burger, die iedereen ten allen tijde in kan roepen.<\/p>\n

De 1e<\/sup>\u00a0achilleshiel: de eerlijke burger<\/u><\/p>\n

Dit betekent ook dat de grootste bedreiging van de rechtsstaat niet ligt in de bemoeienis tussen de machten onderling, maar door het gebrek aan bemoeienis door de burgers. Uiteindelijk zijn wij het die bepalen of er een rechtsstaat is en hoe deze functioneert. . Piet-Hein Donner zei al in 2006 dat wanneer we met voldoende meerderheid besluiten om de sharia in te voeren dat dit dan mogelijk is. Wij kunnen er dus voor kiezen om de rechtsstaat af te schaffen; het is geen gegeven dat onaantastbaar is. De enige reden dat het onaantastbaar kan zijn is omdat wij \u2013 als alle burgers bij elkaar \u2013 het borgen en beschermen tegen domme besluiten.<\/p>\n

We moeten dan wel oppassen dat we vorm en inhoud niet door elkaar halen. We leven steeds meer in een wereld van social media waarin de snelheid van inzichten leidt tot oppervlakkigheid van waarnemingen. Dan wordt de vorm belangrijker dan de inhoud. De rechtsstaat is echter niet oppervlakkig, maar wel openbaar. Het is iedereen toegestaan om vonnissen op te vragen en te lezen. Dan kun je zelf beoordelen op de inhoud wat er wel of niet klopt van hetgeen rondom bepaalde arresten wordt gesteld.<\/p>\n

Uiteindelijk zijn wij zelf de rechtsstaat. De eerste achilleshiel is onze eigen desinteresse in ons meest waardevolle bezit.<\/p>\n

De 2e achilleshiel: de wetsovertreder<\/u><\/p>\n

Dan is er natuurlijk ook die andere kant van het spectrum en dat is ook de burger. Dit is echter een burger die zich weinig gelegen laat liggen aan de vrijheid van een ander: de wetsovertreder.<\/p>\n

De rechtsstaat is volledig transparant terwijl ze zich bezighoud met de vele grijstinten tussen hetgeen wel en niet is toegestaan. Het nadeel daarvan is dat wanneer we praten over hetgeen niet is toegestaan (de criminaliteit) deze partijen heel bewust gebruik maken van deze transparantie om zelf zo min mogelijk transparant te zijn. Hoe verder je in het \u2018zwarte\u2019 gebied komt hoe bewuster hier gebruik van wordt gemaakt.<\/p>\n

Je moet niet veranderen in dat wat je tegenstander is, maar je moet wel anticiperen op het gedrag van (zware) criminelen. De urgentie van deze ondermijnende situaties ontbreekt in hoge mate; een situatie die ook wordt gevoed door het mislukte poging om kordaat op te treden rondom de toeslagenaffaire.<\/p>\n

De 3e<\/sup>\u00a0achilleshiel: spreiding of scheiding van machten<\/u><\/p>\n

Waar de toeslagenaffaire laat zien dat je voorzichtig moet zijn met het betreden van het grijze gebied laat de evaluatie ook zien dat rechters de zwaktes in het optreden zagen, maar hun rol niet hebben gepakt. In die zin is het ook een mooi voorbeeld waarin het juist belangrijk is om als wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht met elkaar in gesprek te gaan \u00e9n te blijven.<\/p>\n

In dat kader is er ook wel een ontwikkeling gaande. Waar rechters vroeger vooral bezig waren met het opstellen van een mooi vonnis (dat wellicht voor gewone burger moeilijk te lezen was) komt er steeds smeer aandacht voor het toelichten van de vonnissen zodat het meer toegankelijk wordt voor het publiek. In een wereld waarin social media steeds meer zorgen voor versnelling en de bijkomende oppervlakkigheid is dat ook een belangrijk winstpunt. Het is niet duurzaam als iedereen in zijn eigen wereld blijft en een strikte scheiding naar anderen aanhoudt.<\/p>\n

Het andere uiterste is dat de wetgever steeds meer geneigd is om wetgeving op te leveren waarin ruimte is voor interpretatie. We moeten dan beseffen dat een rechter een zaak niet mag weigeren en zich moet baseren op de wet. Als deze wet dan ruimtes open laat dan is de rechter verplicht om hier een invulling bij te geven. Dat ligt het niet aan de politieke voorkeur van een rechter, maar aan de kwaliteit van de wetgeving in combinatie met de afspraken in de rechtsstaat dat hier een politieke kleuring kan ontstaan.<\/p>\n

De 4e<\/sup>\u00a0achilleshiel: populisme<\/u><\/p>\n

Met deze 4e<\/sup>\u00a0achilleshiel is de cirkel rond. Feitelijk is de zorg rondom populisme niets anders dan de zorg voor de verzwakkende aandacht van burgers voor de rechtsstaat. Als de machten van de trias politica tegenover elkaar komen te staan met populaire kretologie dan is dat alleen maar mogelijk wanneer de burger zich hiervoor ontvankelijk verklaard.<\/p>\n

Tegelijkertijd is populisme een mening van burgers waar je je tegen kunt verdedigen. Deze verdediging kan bijvoorbeeld komen door het aanpassen van regels, die wellicht niet meer bij deze tijd passen. Een rechtstaat is immers sterk als een monoliet, maar niet onveranderbaar als een monoliet. Het is volstrekt toegestaan om regelgeving te wijzigen, maar dan moet dat wel zorgvuldig gebeuren. Onze wetten beschermen immers de rechten tot op individueel niveau en ze zijn er niet voor niets. Dat neemt niet weg dat het aan burgers onderling is om te bepalen hoe deze individuele rechten op een goede manier worden geborgd en dat is niet onveranderlijk.<\/p>\n

Conclusie: de krachtige rechtsstaat<\/u><\/p>\n

Dan blijft de vraag over waar je geboren wilt worden. Als je niet kunt bepalen wat je afkomst zal zijn in je geboorteland dan wil iedereen geboren worden in een democratische rechtsstaat; een staat waarin je grondrechten zijn geborgd en waar je deze grondrechten ook kunt inroepen.<\/p>\n

Dan wordt er snel een vergelijking gemaakt met landen als Polen of Hongarije waar de balans tussen wetgever en rechtspraak scheef getrokken is. Alle sprekers zijn het er over eens dat dit niet aan de orde is in Nederland. De rechtsstaat is kwetsbaar, maar dat neemt niet weg dat ze buitengewoon krachtig is. Dat kan ook zo blijven indien we vanuit de basis \u2013 de burger \u2013 deze kracht blijven bewaken.<\/p>\n\t<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"featured_media":293,"template":"","subject":[],"news_tag":[],"nationwide_theme":[],"local_theme":[],"location":[],"class_list":["post-291","news","type-news","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/news\/291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/news"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/types\/news"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/media\/293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"subject","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/subject?post=291"},{"taxonomy":"news_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/news_tag?post=291"},{"taxonomy":"nationwide_theme","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/nationwide_theme?post=291"},{"taxonomy":"local_theme","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/local_theme?post=291"},{"taxonomy":"location","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vvd.nl\/thematisch-netwerk-justitie-en-veiligheid\/wp-json\/wp\/v2\/location?post=291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}