Spreektekst Klaas Dijkhoff Algemene Politieke Beschouwingen

Voorzitter,

Ik kom uit Eindhoven.
Dus dan vier je carnaval, ben je moeilijk verstaanbaar en heb je iets met Philips.

Mijn opa werkte daar in het magazijn.
Heeft nooit ergens anders gewerkt.
Ontving z’n gouden jubileumhorloge en ging er met pensioen.
Philips zorgde voor z’n medewerkers en z’n omgeving.
Het was niet alleen loon betalen, maar ook zorgen dat de gezinnen het goed hadden. Dat al dat goed volk een goed leven had.

Sporten is ook gezond, dus daar kwam PSV.
Mijn hele familie is supporter van PSV, behalve dan die opa die voor Philips werkte. Die bleef Eindhoven trouw, de blauwwitte arbeidersclub. Hij was alleen rood in het stemhokje.

Mijn opa was trouwens niet alleen druk in het magazijn.
Hij had 10 kinderen.
Moet je je voorstellen nu: magazijnmedewerker en 10 kinderen die naar school moeten. Hoe ga je dat betalen?
Nou, dat kon toen ook niet. Maar daar was het Philips-van Wilgenfonds.
Waardoor mijn moeder naar school kon.
De eis was wel dat je minstens een 7 haalde op je rapport.
Al denkt mijn moeder nu dat mijn oma die eis er zelf bij verzonnen heeft.
Hoe het ook zit, het werkte wel.

Philips groeide harder dan de omgeving werkers had.
Dus kreeg je arbeidsmigratie.
Vreemd volk, helemaal uit Drenthe.
Die moesten ergens wonen, daar had je als bedrijf een
verantwoordelijkheid in, dus kwam er het Drents Dorp.
Niet alle Drenten die naar Eindhoven trokken hadden een baan bij Philips.
Maar waar veel werk is, moet gegeten worden.
En zo trokken er bijvoorbeeld Drentse marktkooplui naar Eindhoven, waaronder de familie van mijn andere oma.
Dat was wel wennen: de mensen waren anders. Ze spraken anders.
Ze hadden een ander geloof. Integratie ging via werk, school en als er ergens iets te doen was.
Toen mijn oma mijn opa leerde kennen was dat geloof een probleem.
Niet voor mijn oma, die was zo goed geïntegreerd dat ze toch al katholiek wilde worden. Maar haar grootmoeder stond dat niet toe.

Van haar hoefden mensen van een ander geloof niet dood, ze was geen Salafist, maar Paaps worden was een zonde teveel.
Hoe naar dat toen ook moet zijn geweest, het doodwensen van
andersgelovigen was toen al onacceptabel in een verder veel minder vrij Nederland. Dus wat Salafisten nu betogen is meer dan achteruitgang. Het is onacceptabel. Ik heb daar vorige week al veel over gezegd, dus ik houd het nu kort: verbieden.
Hoe bot het ook was: de tijd bracht een oplossing. Oma’s grootmoeder overleed en mijn oma bekeerde zich. Daarna trouwde ze met mijn opa, die als dakdekker eigenhandig het haantje op de kerktoren had geplaatst.

In de jaren tussen toen en nu veranderde er veel, ook in Eindhoven.
De band werd wat losser. Het bedrijf kwam stukje bij beetje los van de omgeving, maar bleef belangrijk.
Ik ben zelf nooit in dienst geweest bij Philips. Maar heb in de gebouwen van Philips wel jarenlang schoongemaakt. In het nu hippe Strijp-S kon je je toen uren bezighouden met trappenhallen en toiletten.
Net zoals de meeste van mijn neven heb ik daar geleerd wat hard werken is.

Dus niet alleen voor wie er in dienst was had Philips grote betekenis.
Dus niet alleen voor wie daar zelf werkte deed de verandering pijn.
Het hoofdkantoor staat allang niet meer in Eindhoven, dat staat nu in… Amsterdam.

En soms lees je nu nieuws waardoor je denkt dat het Philips van nu ook niet meer zo goed in de Philips-samenleving past als vroeger.
En Philips staat niet eens meer voorop het shirt van PSV.
Maar wat daar nu wel staat is misschien wel net zo mooi: Brainport Eindhoven.
Er is veel veranderd, maar in de kern kunnen we de Philips-samenleving nog overeind houden.
Wederkerigheid tussen bedrijf en omgeving, tussen mensen.
Het besef dat het alleen goed gaat met jezelf als het met die anderen ook goed gaat.

Leuk, kun je zeggen, nostalgie.
Heimwee naar de Philips-samenleving.
Zo werkt het niet meer jongen.
De wereld is veranderd.
Dat laatste is zeker waar.
Je kúnt het als bedrijf nu makkelijker anders doen.
Geen band hebben met waar je bent.
Alles als inwisselbaar zien en voor de korte termijn gaan.
Alleen maar kijken naar je spreadsheet en niet naar je omgeving.
Winst pakken waar het kan en zo weinig mogelijk terugbetalen aan de samenleving.
Maar dat het kán betekent niet dat het móet.
Het is een keuze.

En veel bedrijven maken nog steeds de goede keuze.
Kleine bedrijven, met weinig medewerkers die in hun eigen omgeving iets moois willen maken en een goede boterham verdienen.
Maar ook grote bedrijven die oog hebben voor hun omgeving, die samenwerken met anderen, een hele rijke verzameling van MKB’ers om zich heen mogelijk maken.
Die samen met de overheid investeren in innovatie, die niet alleen naar zichzelf kijken maar voelen dat ze verschil kunnen maken en mede bepalen hoe onze samenleving eruit ziet.
Die oude Philips-samenleving is er in letterlijke zin niet meer.
Maar de goede mentaliteit nog wel.

Wat ik zei, op dat PSV-shirt, tussen de rood-witte banen, daar staat nu ‘Brainport Eindhoven’.
Dat is geen bedrijf.
Maar het staat er ook niet gratis.
Dat staat er omdat VDL, ASML, Jumbo, de HighTechCampus en – jawel – Philips dat betalen.
Omdat ze het belangrijker vinden om uit te stralen dat ze allemaal onderdeel zijn van iets groters dan hun eigen naam te promoten.
Omdat ze in deze moderne tijd waarin je ook kunt kiezen het anders aan te pakken, voelen dat ze onderdeel zijn van de samenleving.
Dat ze daar een rol in hebben en dat er meer is dan alleen het komende boekjaar.
Omdat ze – in een moderne variant – nog steeds de waarden van de Philips-samenleving koesteren.
Ik wil dat wij eraan werken dat we in deze veranderende wereld zo’n samenleving blijven.

Waarin bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen en wij ze dan ruimte geven.
Of het nu een groot bedrijf is dat een hele stad op sleeptouw neemt.
Of een klein bedrijf dat voor een wijk of een gezin zorgt.
Waarin we niet doen alsof bedrijven en mensen tegenover elkaar staan.
Alsof je politiek moet kiezen tussen die twee.
Waarin we niet meteen alle bedrijven bashen als er een paar eikels tussen
zitten, maar dan zorgen dat de goeie beloond worden en de profiteurs bijgestuurd.
Waar we belonen als je zoals het oude Philips bent en niet als het nieuwe Über.
Dan zijn we een sterk land met genoeg werk voor ons, onze kinderen en kleinkinderen.
Waar we de belastingen acceptabel kunnen houden en geld kunnen uitgeven aan belangrijke dingen voor ons allemaal.
Alleen als het goed gaat en we welvarend zijn kunnen we dingen doen zoals nu: meer geld naar onderwijs, zorg en veiligheid, minder energiebelasting, lagere loonbelasting en het eerlijker behandelen van je spaargeld.

Alleen dan kunnen we voor het eerst sinds WO2 zeggen: er is geen belastingtarief meer boven de 50%.
Alleen dan kunnen we, net zoals dit jaar, nog 3 mld extra lastenverlichting doen.
Alleen dan kunnen we ook de winstbelasting verlagen, zoals nu over de 1e 2 ton winst.
Al die kleinere bedrijven die in hun eentje geen stad overeind houden, maar wel gezinnen. En samen opgeteld: ons land.
Alleen dan zijn we rijk genoeg om 2 keer een pot van een miljard neer te zetten om huizen te bouwen.
Zodat je een kans hebt een huisje te kopen voor een fatsoenlijke prijs.
Zodat kinderen niet steeds langer thuis hoeven te wonen omdat ze steeds overboden worden.

Voorzitter, gek genoeg, ook op het terrein van innovatie is er serieus wat veranderd.
De investeringen lopen terug, zeker als het gaat om onderzoek dat niet per definitie succes oplevert. Om het in Philips termen te zeggen: NatLab is niet meer.
Het oude Natuurkundig Laboratorium waar Einstein nog eens kwam kijken en de CD, ASML en NXP geboren zijn, is nu een bioscoop.
Ook mooi.
Om te zorgen voor innovatie en fundamenteel onderzoek dat potentieel de belangrijkste boterham in de komende 50 jaar kan zijn, zijn overheden van belang.
Er komt nu een onderzoek naar een fonds, dat is mooi.
Maar geld zonder plan heeft weinig zin.
Ik verwacht niet alleen een uitwerking van hoe een fonds technisch kan.
Ik verwacht van het kabinet, vooral van onze minEZ, een visie op de economie in de komende 30-50 jaar.
Wat is er nodig om dan genoeg mooi werk te hebben in ons land?
Werk voor onze kinderen en kleinkinderen?
Zodat zij het nog net wat beter kunnen hebben dan wij nu?
Waarin moeten we nu investeren om straks voorop te lopen?
Biotechnologie? Fotonica? Nanotechnologie? Kunstmatige intelligentie?
Thorium? Iets totaal anders?

Hoe kunnen overheid en bedrijven dat samen ontwikkelen?
Hoe zorgen we ervoor dat zo’n ontwikkeling dan niet weggekocht wordt door een buitenlandse partij, maar ook de verdere ontwikkeling en de banen zoveel mogelijk hier in Nederland zijn?
Wat moeten we veranderen in belasting, subsidies, regels, premies, innovatie en onderwijs?
Hoe garanderen we dat die wederkerigheid in onze economie weer centraal staat?
Dat we een marktmeester hebben die de goede bedrijven koestert en beloont?
Dat voordelen en ondersteuning er zijn voor bedrijven die hun
medewerkers en de samenleving ondersteunen?
Dat onze vrije economie werkt voor mensen?

Voorzitter, ik hoef niet terug naar vroeger.
Philips is een mooie Eindhovense historie.
Maar het onderliggend belang, van een land waar bedrijven hun
verantwoordelijkheid nemen en wij als overheid ze koesteren en dat stimuleren, dat belang is groot.
Dat is groot in cijfers en harde euro’s, maar ook in saamhorigheid en gevoel.
Een gevoel dat meer is dan een bedrijfsnaam of een werkgever.
Want hoewel Philips dus niet meer zo Eindhovens is.
En Eindhoven allang niet meer zo Philips.
Hoewel de naam niet meer op het shirt staat en heel veel supporters op de tribune allang niet meer bij Philips werken, hoor je de betekenis ervan nog steeds door het stadion galmen:

Mijn vader werkte bij Philips
Mijn moeder werkt op Strijp-S
Samen maken ze lampen
Die van Philips die branden het best.

Voorzitter, ik vraag niet om terug te gaan naar vroeger.
Maar de goede dingen mee te nemen naar de toekomst.
Om de traditie en waarden van de Philips-samenleving in een moderne versie te gieten en onze kinderen en kleinkinderen te laten opgroeien in Brainport Nederland.
Voorzitter, dank u wel.

Bekijk meer

Heb je een vraag? App ons!